Poznaj owoc, który Indianie nazywali krwią natury, a Polacy zrobili swoim skarbem eksportowym

Co znajdziesz w artykule:

Aronia przepisy, to hasło, które Cię tu przywiodło, i słusznie. Ten artykuł to zbiór sprawdzonych receptur, które prowadzą od dzikich prerii Ameryki Północnej, aż po domowe spiżarnie na Lubelszczyźnie. Dowiesz się z niego, jak przygotować domowy sok, czym różni się pemmikan od wojapi, a także dlaczego warto znać ten owoc nie tylko z nalewek. Znajdziesz tu konkretne receptury, kuchenne triki oraz inspiracje, które, mam nadzieję, zachęcą Cię do samodzielnego działania.

Spis treści

1. Botanika w pigułce
2. Cierpka jagoda z Ameryki
3. Pemmikan i wojapi – aronia przepisy z indiańskiej prerii
4. Aronia – przepisy na domowe soki
5. Aronia – przepisy na nalewki prosto z polskiej tradycji
6. Aronia, przepisy – podsumowanie
7. Bibliografia

Botanika w pigułce

Aronia należy do rodziny różowatych, a co za tym idzie, jest bliską kuzynką jarzębiny, ale także jabłoni i gruszy. W naturze występuje we wschodniej części Ameryki Północnej, gdzie porasta wilgotne lasy i mokradła. W Polsce uprawia się głównie aronię czarnoowocową (Aronia melanocarpa), zwaną również czarną.

To wieloletni krzew osiągający zwykle do dwóch metrów wysokości, którego pędy rosną prosto i gęsto, a kora jest szara lub brązowa i gładka. W drugiej połowie maja na gałęziach pojawiają się drobne, białe kwiaty z czerwonymi pręcikami, zebrane w baldachogrona. Latem zawiązują się z nich granatowo-czarne, kuliste owoce o średnicy około centymetra, pokryte delikatnym, aksamitnym nalotem.

Miąższ owoców jest słodkawo-cierpki i aromatyczny i właśnie ta cierpkość, to specyficzne, tępe wrażenie na języku, stanowi znak rozpoznawczy aronii. Owoce po przemrożeniu, naturalnym na krzaku lub w zamrażalniku, tracą część tej cierpkości i stają się wyraźnie łagodniejsze. Jesienią natomiast krzew płonie pomarańczem i czerwienią, jakby chciał przypomnieć, skąd pochodzi. Jest przy tym wyjątkowo odporny, wytrzymuje mrozy sięgające minus trzydziestu pięciu stopni, a jego kwiaty nie boją się wiosennych przymrozków. Do tego ma niewielkie wymagania glebowe i właściwie nie atakują go szkodniki.

Cierpka jagoda z Ameryki

Krzewy aronii odkryto około trzystu lat temu we wschodniej części Ameryki Północnej. Rosły tam dziko w wilgotnych lasach, kamienistych urwiskach i bagnach. Do Europy trafiły pod koniec XVIII wieku, ale początkowo przez Azję. Do Rosji sprowadzono je jako eksponaty do ogrodów botanicznych, gdzie ceniono je przede wszystkim za walory dekoracyjne. Natomiast to, że dziś uprawiamy aronię na szerszą skalę, zawdzięczamy rosyjskiemu badaczowi Miczurinowi, który dostrzegł jej niewiarygodną odporność na mróz i brak wymagań glebowych.

Do Polski aronia przybyła okrężną drogą przez Rosję i Skandynawię, w efekcie czego dzisiaj nasz kraj jest światowym potentatem w jej uprawie, a owoce i przetwory aroniowe eksportujemy między innymi do Niemiec, Skandynawii, Austrii i Stanów Zjednoczonych.

Zanim jednak aronia trafiła do Europy, od wieków zajmowała ważne miejsce w życiu rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej. Indianie nazywali jej owoce „krwią natury”, a sama roślina znana była pod rdzenną nazwą chokeberry, co w wolnym tłumaczeniu znaczy „cierpka jagoda”. W etnografii i etnobotanice kontynentu aronia jawi się jako coś znacznie więcej niż tylko składnik diety, ponieważ to właśnie stamtąd pochodzą najstarsze znane nam przepisy z wykorzystaniem jej owoców.

Pemmikan i wojapi – przepisy z indiańskiej wioski

Dla plemion indiańskich aronia stanowiła jeden z kluczowych elementów przetrwania, a dowodem na to są dwie potrawy, które mimo że wywodzą się z tej samej tradycji, różnią się od siebie diametralnie.

Pemmikan – indiański baton podróżny

Pemmikan to suchy, twardy baton o legendarnej trwałości, dzięki której stał się indiańskim prowiantem podróżnym, czymś w rodzaju dzisiejszej racji survivalowej, tyle że robionej z mięsa, tłuszczu i jagód. Odpowiednio przygotowany potrafił przetrwać w temperaturze pokojowej nawet kilka lat.

Składniki:

• 4 części suszonego, chudego mięsa (najlepiej wołowiny, jeleniny lub łosia)
• 3 części sklarowanego łoju wołowego
• 1 część suszonych owoców aronii

Przygotowanie:

Mięso kroimy w bardzo cienkie paski, a następnie suszymy w piekarniku lub dehydratorze w temperaturze około 50-60°C, aż będzie kruche i będzie pękać przy zginaniu. Następnie mielimy je na drobny pył. Owoce aronii, również idealnie suche, ucieramy na proszek.

Łój topimy na małym ogniu przez kilka godzin, po czym przecedzamy przez gazę, aby uzyskać czysty, klarowny tłuszcz. W dużej misce łączymy sproszkowane mięso z aronią, a następnie stopniowo dolewamy ciepły łój, cały czas mieszając. Masę wyrabiamy dłońmi, aż będzie przypominać konsystencją mokry piasek.

Gotową masę przekładamy do płaskiego naczynia wyłożonego papierem, mocno ugniatamy na grubość około półtora centymetra i odstawiamy do ostygnięcia. Gdy tłuszcz stężeje, kroimy pemmikan na batony i zawijamy w papier.

Indianie i traperzy jedli go bezpośrednio na szlaku, odgrywając małe kawałki i długo je żując. Dla urozmaicenia wrzucali go także do wrzątku z odrobiną mąki, tworząc treściwą zupę zwaną rubaboo.

Wojapi – owocowy sos Indian

Wojapi to gęsty, owocowy sos, coś pomiędzy kisielem a dżemem, który Indianie podawali na ciepło lub zimno do mięs, a także do smażonego w tłuszczu pieczywa.

Składniki:

• 4 szklanki świeżych lub mrożonych owoców aronii
• od ćwierć do pół szklanki wody
• 2-3 łyżki miodu lub syropu klonowego
• opcjonalnie 1-2 łyżki skrobi kukurydzianej do zagęszczenia

Przygotowanie:

Aronię wsypujemy do garnka, dolewamy wodę, a następnie doprowadzamy do delikatnego wrzenia na małym ogniu. Gdy owoce zmiękną i zaczną pękać, rozgniatamy je tłuczkiem do ziemniaków lub drewnianą łyżką, aby uwolnić sok.

Tradycyjnie sos gotowano przez 20-30 minut na wolnym ogniu, regularnie mieszając, aż naturalnie zgęstniał. Jeśli wolimy gładszą konsystencję, możemy pod koniec dodać skrobię kukurydzianą rozmieszaną w dwóch łyżkach zimnej wody i energicznie wymieszać. Miód lub syrop klonowy dodajemy dopiero wówczas, gdy garnek zdejmiemy z ognia.

Wojapi podaje się na ciepło lub zimno. Doskonale komponuje się z dziczyzną, drobiem, a także smażonym w tłuszczu na chrupiąco pieczywem.

Poza kuchnią rdzenni mieszkańcy znajdowali dla aronii również zastosowanie rzemieślnicze. Sok z ciemnych owoców służył do barwienia ubrań ze skór i tkanin. W mitologii plemion wschodniego wybrzeża krzewy te symbolizowały odporność i siłę.

Aronia – przepisy na domowe soki

Sok to najprostsza, a jednocześnie najbardziej uniwersalna forma przetworzenia tych owoców. Poniższy przepis pochodzi z książki „Naturalne leczenie” Pawłowskiego i Szeląga.

Składniki:

• 2 kg owoców aronii
• 2 szklanki soku z malin
• 2-3 kg cukru (w zależności od tego, jak słodki sok chcemy uzyskać)
• sok z 3 średnich cytryn lub trochę soku z pigwowca
• 3 litry przegotowanej wody

Przygotowanie:
Owoce aronii przebieramy, myjemy i, co ważne, możemy je wcześniej wstawić na kilka dni do zamrażalnika. Po odmrożeniu staną się mniej cierpkie, dzięki czemu gotowy sok będzie łagodniejszy w smaku. Następnie zalewamy je połową wody, gotujemy na małym ogniu przez około dwadzieścia pięć minut i po tym czasie odstawiamy garnek na noc.

Kolejnego dnia wyciskamy sok, najlepiej przez praskę do ziemniaków, a następnie przecedzamy przez sitko. Pozostałą po owocach wytłoczoną masę zalewamy drugą połową wody, gotujemy jeszcze dwadzieścia minut i ponownie przecedzamy, a uzyskany płyn łączymy z tym z pierwszego wyciskania. Do całości dodajemy cukier, sok malinowy, a także sok z cytryny, mieszamy i gotujemy przez pięć minut. Gorący sok rozlewamy do butelek, szczelnie zamykamy i na koniec ustawiamy do góry dnem. Po całkowitym ostygnięciu przenosimy butelki w chłodne, ciemne miejsce. Przygotowanie domowego soku z aronii to proces rozłożony na kilka dni, który wymaga cierpliwości i kilku dodatkowych składników.

A jeśli szukasz soku, który jest wyłącznie tym, co dał owoc, bez dodatku cukru, wody, malin i cytryny, to mamy coś dla Ciebie. Nasz sok z aronii 100% jest głęboki, winny i ma charakterystyczną nutę cierpkości, której nie złagodzono żadnym dosładzaczem. To po prostu owoc z tłoczni i nic więcej.

Z naszego sklepu

Sok z aronii 100% 0,5 l

Jeden składnik, w którym kryje się cała moc owocu. Nasz sok z aronii 100% to esencja tego, co jesienią zbieramy z krzewów na lubelskim polu. Bez dodatku cukru, wody i jakichkolwiek ulepszaczy. Tylko to, co podarowały nam owoce.

43,00 zł

Kup teraz

Aronia – przepisy na nalewki prosto z polskiej tradycji

Owoce aronii od dawna wykorzystywano w domowych spiżarniach nie tylko do soków, ale i do nalewek. Niektórzy dodają do niej liście wiśni, przez co nalewka zyskuje szlachetny, głęboki aromat. Inni sięgają po goździki i wanilię, jak w poniższej recepturze, która pochodzi z książki Marii Caprari „Nalewki, wina, likiery cz. II”.

Składniki:

• 1 kg dojrzałych owoców aronii
• pół litra spirytusu (90%)
• pół litra czystej wódki
• pół laski wanilii
• 4-5 goździków
• pół kilograma cukru
• kawałek kory cynamonowej (lub szczypta mielonego cynamonu)
• cienko skrojona skórka z jednej cytryny i jednej pomarańczy

Przygotowanie:
Owoce przebieramy, płuczemy, osuszamy, a następnie suwamy szypułki, po czym przekładamy do gąsiorka i lekko ugniatamy. Wanilię oraz skórkę cytrusową drobno siekamy i mieszamy z owocami. Spirytus łączymy z wódką i zalewamy nimi zawartość naczynia, który odstawiamy w ciepłe, nasłonecznione miejsce na co najmniej miesiąc.

Po tym czasie nalewkę zlewamy do osobnego naczynia, a owoce zasypujemy cukrem, energicznie potrząsamy i odstawiamy. Codziennie wstrząsamy butlą, aż cukier całkowicie się rozpuści. Powstały syrop zlewamy i przecedzamy przez bawełnianą lub lnianą szmatkę, łącząc go z wcześniej odlaną nalewką. Na koniec całość filtrujemy i rozlewamy do butelek.

Pełnię smaku aroniówka osiąga dopiero po kilku miesiącach leżakowania w ciemnym, chłodnym miejscu.

Aronia, przepisy – podsumowanie

Aroniowe przepisy to temat, który potrafi zaskoczyć. Od indiańskich wojowników na prerii, przez rosyjskich botaników, aż po polskie spiżarnie, ta cierpka jagoda niezmiennie pozostaje sobą, czyli owocem o wielkim charakterze. Bo aronia, czy to w pemmikanie na szlaku, czy w nalewce z domowej piwnicy, zawsze była dla tych, którzy nie boją się wyrazistego smaku. Wypróbuj przepis na domowy sok, daj się skusić wojapi albo postaw na sprawdzoną nalewkę. A jeśli nie masz czasu na dwudniowe gotowanie, sięgnij po nasz sok 100%. Ponieważ czasem najlepsze przepisy to te najprostsze.

Bibliografia

1. Bakalie.com, Historia aronii, [online].

2. Caprari M., Nalewki, wina, likiery cz. II, KDC, Warszawa, 2006.

3. Forager Chef, Wild Berry Wóžapi Sauce, [online].

4. Gloria Good Taste, Wojapi – Chokeberry/Aronia Berries Original Recipe, [online].

5. Home Orchard Education Center, Aronia Berry Wojapi Recipe, [online].

6. Pawłowski A., Szeląg D., Naturalne leczenie, Przedsiębiorstwo Wydawniczo-Handlowe „Arti”, Ożarów Mazowiecki, 2018.

7. University of Nebraska-Lincoln, UNL Food: Wojapi Recipe, [online].

8. Wikipedia, Aronia, [online].

Autor: Justyna Szymanek